Понеделник, 26.01.2009
Даница Ангеловска
Антарктик е петтиот по големина континент, кој се наоѓа на Јужниот Пол. Најблиска друга голема земја е Јужна Америка на 1.000km оддалеченост, преку најгрубиот воден простор на светов - каналот Дрејк. После неа следи Австралија која е оддалечена 2.500km, па Јужна Африка на дури 4.000km.
Вкупната површина на овој континент преку лето е околу 14,2 милиони km2, што е приближно два пати повеќе од големината на Австралија, нешто помалку од САД и педесет пати повеќе од Британија. Во зима, неговата површина дупло се зголемува, а тоа се должи на ледените мориња кои се формираат околу бреговите. Вистинската граница на Антарктикот не е крајбрежјето на континентот или надворешните острови, туку Антарктичкиот Поларен брег, кој вклучува и дел од океанските води околу него.
Три фактори владеат на Антарктикот, кои се и негови светски рекорди – студот, ветерот и височината. Тој е најстудениот, најветровитиот и највисокиот континент. Најниската температура која некогаш е забележана е -89,2 целзиусови степени, на 21-ви јули 1983-та година, во Руската база на Јужниот Пол. Таа се наоѓа блиску до Недостапниот Пол, точка на Антарктикот која е најоддалечена од сите и најневозможно место на кое може да се пристапи.
Овој континент најчесто има јаки ветрови. Мирните периоди се ретки и обично траат по неколку часа, а многу поретко и по неколку денови. Ветер со брзина од дури 320km/h бил забележан од Француската база во Јули 1972 година.
Антарктикот е составен од две главни површини: Источна Антарктика и помалата Западна Антарктика, на која се наоѓа Антарктичкиот полуостров. Западната е екстензија од Андските планини, кои се протегаат од Јужна Америка, а за Источната се мисли дека не е цела површина и кога би се тргнале замрзнатите покривки, би останала само група од острови. Овие две површини се разделени од Трансантарктик, синџир од планини кои се протегаат преку целиот континент, чија поголема површина е под покривка од мраз.
Повеќе од 99% површината на Антарктикот е покриена со мраз, а тоа претставува околу 70 проценти од свежата вода во целиот свет. Дебелата покривка од мраз го прави овој континент највисок од сите, со просек од 2 300m. Највисока точка е планинскиот масив Винсон(4 897m), а најниска досега откриена е ендекот Бентли (2 499m). Глечерите или големите реки од мраз, ја цедат внатрешноста на континентот и на неговите обали формираат гребени од мраз. На местата каде што поминува таа голема маса, остава распукана и искршена површина, која понатаму е многу опасна.
Најмалку два вулкани се активни тука. Брдото Еребус (3.794m) е повисокиот и постојано околу него има растопено езеро од лава. Другиот е островот Десепшн, кој се наоѓа северно од Антарктичкиот полуостров и кој е популарно место за туристичките бродови, бидејќи нуди топла бања во вулканските топли води, опкружени со Антарктички мраз и пингвини. Се верува дека има и други вулкани под замрзнатите површини, затоа што на некои места глечерите течат многу брзо, што е можно да е последица од топлина под нив, која го растопува мразот.
На ова копно воопшто нема растителен свет. Вегетацијата е лимитирана само на околу 350 видови лишаи, мов и алги. Тие најчесто се појавуваат на карпите кои не се замрзнати во поголемиот дел од летото и растат по неколку сантиметри, па од поголема височина изгледаат како поле од темна трева.
Тука нема и домородни животни. Сите кои може да се видат таму се зависни од водата кога е храната во прашање или се видови кои мигрираат кога доаѓа зимата. Единствените домордни животинчиња се безрбетни и само неколку милиметри големи. Овие ситни животни можат да ги толерираат ниските температури во зима, со тоа што замрзнуваат во мразот под карпите и камењата. Кога се затоплува времето и почнува да се топи мразот, се одмрзнуваат и сите нивни функции постануваат активни. Сепак, најдолго можат да преживеат на полуостровот.
Од друга страна пак, океанската околина изобилува со различни и големи количини од живот. Многуте видови на китови се хранат од богатиот воден свет, шест видови на морски лавови (кои се најбројните цицачи на планетава после човекот) и дванаесет видови на птици живеат и се размножуваат на Антарктикот.
Но, пред сите нив, најпознатиот жител на Антарктикот е пингвинот. Птицата која не може да лета, но е одличен пливач живее на масата од мраз и во океаните околу овој континент.
А население? Во 1821-та година за прв пат тука стапнала човековата нога. Од тогаш до денес, Антарктикот сеуште нема постојани домови и жители. Има околу 4.000 научници во бази во краткото лето, околу 1.000 преку зимата и 25.000 туристи, кои исто така најчесто доаѓаат кога е лето, а е површина 1,4 пати поголема од САД!
